Historia konferencji Modern futbol a świat kibiców

Siedem referatów, jeden panel dyskusyjny i cztery godziny – tyle zmieściło się w czwartek 20 października 2011 r. w sali konferencyjnej ART Hotelu we Wrocławiu, gdzie odbyła się pierwsza edycja. Sportmarketing.pl opisywał wydarzenie jako sympozjum o specyfice środowiska kibiców. Dziś widać w nim początek cyklu, który przetrwał zmianę miejsca, formuły i współorganizatora.

Skąd wziął się pomysł

Pomysłodawcą konferencji jest Jakub Kurowski, koordynator Kibice Razem Śląsk Wrocław. Organizatorzy przyznawali po latach, że największym problemem pierwszej edycji był brak badaczy zajmujących się kibicami piłkarskimi. Prelegentów szukali więc wśród socjologów, działaczy piłkarskich i dziennikarzy, a kolejne kontakty do badaczy przychodziły z pocztą pantoflową: po kilku telefonach zadziałał efekt kuli śnieżnej.

Dla porządku warto dodać kontekst czasowy. Rok 2011 to czas przygotowań do Euro 2012, a według Sportmarketing.pl w spotkaniu uczestniczyli m.in. przedstawiciele spółek Wrocław 2012 i PL.2012 oraz działacze Śląska Wrocław. Tematy obejmowały bezpieczeństwo na obiektach, wielofunkcyjne stadiony, komercjalizację widowiska i sprzedaż praw telewizyjnych, a więc rzeczy, które kibic widział na własne oczy.

Od początku zapadła też decyzja o interdyscyplinarności. Zjawisko modern futbolu wymaga zdaniem organizatorów spojrzenia z kilku stron naraz, więc oś konferencji ułożyli tak, by mieściły się w niej bezpieczeństwo na stadionach, kibice niepełnosprawni i oddolne inicjatywy kibicowskie. Do sali zaproszono kibiców, pracowników naukowych, praktyków futbolu i przedstawicieli mediów, a wstęp był wolny.

Stadion Wrocław i pierwsza edycja dwudniowa

W 2012 r. organizatorzy przygotowali pierwszą edycję dwudniową i nawiązali współpracę ze Stadionem Wrocław. Według ich własnego zestawienia pięć z pierwszych siedmiu edycji odbyło się na tym obiekcie. Kolejne lata poświęcono na zwiększanie rozpoznawalności wydarzenia i podnoszenie jego rangi, a najważniejszym narzędziem okazała się publikacja, o której mowa w następnej części.

Czwarta edycja, 14 listopada 2014 r., odbyła się w sali konferencyjnej na trzecim piętrze trybuny głównej stadionu, od 10.00 do 16.00, z wstępem bez opłat. Według Stadiony.net wygłoszono dwanaście referatów, w tym o zamykaniu stadionów jako środku walki z chuligaństwem, o derbach jako liniach podziału społecznego, o antysemityzmie w dyskursie kibiców i o widzach kobiecej piłki.

To jeden z powodów, dla których konferencja przestała być lokalną ciekawostką. Wśród prelegentów czwartej edycji byli badacze z uniwersytetów w Warszawie, Gdańsku, Łodzi, Poznaniu i Wrocławiu, a wśród nich Radosław Kossakowski, który – jak podkreślają organizatorzy – uczestniczył w każdej edycji, także tej pierwszej. Szerzej o tamtych latach pisze strona o edycjach 2012–2015.

Książka z 2015 roku

Kamieniem milowym była pierwsza publikacja pokonferencyjna: „Modern futbol a świat kibiców. Interdyscyplinarne studia nad kulturą futbolu”, wydana przez Orbis Exterior w 2015 r. pod redakcją Radosława Kossakowskiego, Jakuba Kurowskiego i Jakuba Nowakowskiego. Większość tekstów pochodziła z referatów wygłoszonych w piątek 27 listopada 2015 r. na Stadionie Wrocław. Recenzję naukową przygotował dr hab. Tomasz Sahaj z AWF w Poznaniu.

Ta książka zmieniła status wydarzenia. Referat, który wybrzmiał w auli, przestał znikać po godzinie i stał się tekstem, do którego mógł sięgnąć student lub dziennikarz, a autor mógł się na niego powołać w innej pracy. Kolejne tomy tworzą serię, której pięć woluminów opisuje osobna strona o publikacjach pokonferencyjnych, razem z redaktorami i wydawcami.

Uczelnia jako współorganizator

Od 2016 r. współorganizatorem jest Dolnośląska Szkoła Wyższa. Szósta edycja, 18 i 19 maja 2016 r., odbyła się na Stadionie Wrocław i w Centrum Konferencyjnym uczelni. Według organizatorów za namową dra Andrzeja Ostrowskiego, który wspiera projekt od samego początku, zdecydowano się połączyć siły, a on sam został kierownikiem naukowym konferencji.

Zmiany były wyraźne. Konferencja dostała bardziej akademicki kształt, choć zachowała otwartość na ekspertów i liderów opinii. Termin przeniesiono z późnej jesieni, w której odbywały się edycje 2011–2015, na czas tuż po zakończeniu rozgrywek Ekstraklasy. Format uzupełniono też o zasadę, że pierwszy dzień gości stadion, a drugi budynek uczelni, w którym równolegle pracują dwa panele tematyczne.

Efekt policzono w referatach. W latach 2011–2015 wysłuchano ich 44, a podczas dwóch edycji z uczelnią było ich 55. Wydawca trzeciego tomu pokonferencyjnego pisze o trzydziestu wystąpieniach naukowców z głównych ośrodków akademickich w Polsce, wygłoszonych na samej szóstej edycji, między innymi o derbach, groundhoppingu, stadionach jako przestrzeni publicznej i komercjalizacji piłki.

Liczby po siedmiu edycjach

Po siedmiu edycjach organizatorzy policzyli 99 referatów wygłoszonych przez 68 prelegentów. Konferencję odwiedzili przedstawiciele 25 uczelni z całej Polski i 16 organizacji pozarządowych, związków oraz stowarzyszeń piłkarskich. To przyzwoita skala jak na cykl bez opłat, ale ważniejsze jest co innego: na liście są nie tylko naukowcy, lecz także praktycy, a to rzadkość.

Osobno organizatorzy wyróżnili Radosława Kossakowskiego z Uniwersytetu Gdańskiego, który był obecny na każdej edycji i pomagał przy pierwszej publikacji. Zbadał też rolę programu Kibice Razem w artykule „Od chuliganów do aktywistów? Polscy kibice i zmiana społeczna” (Universitas, 2017). Wątek programu opisuje osobno strona Kibice Razem w dziale o kulturze kibicowskiej.

Kolejne edycje, ósma z 6–7 czerwca 2018 r. i dziewiąta z 22 maja 2019 r., miały już ustalony układ: dzień na stadionie i dzień na uczelni, później sama aula uczelni. Pełny program konferencji z 2019 r. pokazuje, jak wyglądał dzień, w którym mieściło się czternaście referatów, od typologii kibiców po futbol osób niewidzących.

Potem przyszła pandemia. Dziesiąta edycja, 22 grudnia 2020 r., odbyła się zdalnie i dotyczyła tego, co COVID-19 zmienił na trybunach. Jedenasta, 19 listopada 2021 r., wróciła na Stadion Wrocław przy Alei Śląskiej 1 i była ostatnią edycją cyklu. Wszystkie jedenaście spotkań, od ART Hotelu po stadion, zestawiono na stronie edycje konferencji.

Jedno pozostaje bez odpowiedzi: ile z tego, co w 2011 r. wyglądało na jednorazową próbę, planowano od początku jako cykl. Organizatorzy piszą tylko, że doświadczenia pierwszej edycji skłoniły ich do zmian formuły. Zarys historii cyklu ukazał się w trzecim tomie pokonferencyjnym pod redakcją Andrzeja Ostrowskiego, jako osobny rozdział o początkach całego cyklu.