Program Kibice Razem: historia, ośrodki i rola PZPN

Wrocław i Gdańsk były w 2010 roku dwoma pierwszymi miastami, w których powstały ośrodki Kibice Razem. Pilotaż przygotowywano z myślą o Euro 2012, a stowarzyszenia kibiców prowadziły w nich coś w rodzaju świetlic dla sympatyków lokalnych drużyn i grup społecznych. Po latach program działa w dziewiętnastu ośrodkach przy klubach w całym kraju.

Skąd się wziął program

Według PZPN inicjatywę wywołało Euro 2012, a wzorem były niemieckie Fanprojekte. Komunikat związku z lipca 2015 roku opisuje to tak: zaczęło się od pilotażu w Gdańsku i we Wrocławiu, gdzie w porozumieniu ze stowarzyszeniami kibiców utworzono miejsca spotkań dla kibiców lokalnych drużyn i społeczności. Ich zadaniem było wspieranie aktywnej partycypacji najważniejszych grup społecznych, zwłaszcza zorganizowanych kibiców.

Do formalnej rangi projekt awansował 9 września 2015 roku, kiedy minister sportu i turystyki Adam Korol podpisał decyzję o ustanowieniu programu. Nazwa pełna brzmiała: „Program Ministra Sportu i Turystyki KIBICE RAZEM dotyczący poprawy organizacji i bezpieczeństwa imprez sportowych w Polsce poprzez budowę struktur dialogu i współpracy ze środowiskiem kibiców na lata 2016–2018”. Realizatorem został PZPN.

Wiceminister Dorota Idzi zapowiedziała wtedy, że program otrzyma systemowe wsparcie przez co najmniej trzy lata i że planowane jest rozszerzenie go na każde miasto Ekstraklasy i pierwszej ligi. Na koniec 2015 roku ośrodki działały w dziewięciu miastach: Warszawie, Gdyni, Gdańsku, Wrocławiu, Legnicy, Tychach, Kielcach, Zabrzu i Poznaniu. W styczniu 2013 roku wymieniano m.in. Gdańsk, Gdynię, Warszawę i Wrocław.

Jak jest zbudowany

Ośrodek prowadzi organizacja pozarządowa. Według strony informacyjnej PZPN lokalne centra działają jako organizacje, które dostają dotacje od samorządów, zatrudniają koordynatorów i utrzymują lokale. Każdy ośrodek jest wyłaniany w konkursie miejskim. W komunikacie z 2015 roku PZPN pisał też, że każdy ośrodek zatrudnia dwóch koordynatorów, którzy stale pracują ze środowiskiem kibiców w mieście.

Stadiony.net opisywało w 2013 roku ośrodek jako lokalne miejsce spotkań i „filtr oraz katalizator” pomysłów kibiców, zajmujące się sprawami społecznymi. Zajmuje się więc tym, co dzieje się poza dniem meczowym: projektami, wolontariatem, dialogiem. W 2020 roku PZPN wymieniał trzydziestu sześciu koordynatorów lokalnych, dwóch centralnych, dwóch do spraw kibiców niepełnosprawnych i ponad stu siedemdziesięciu pięciu wolontariuszy.

Cele programu na lata 2022–2024 PZPN ujął w sześciu punktach: mobilizacja kibiców do działań społecznych, demokratyzacja i profesjonalizacja stowarzyszeń kibiców, promowanie pozytywnych zachowań i ograniczanie agresji, otwieranie stadionów dla grup wykluczonych, angażowanie osób z niepełnosprawnościami oraz budowanie dobrego wizerunku kibiców. Wątek dostępności rozwija tekst o kibicach niepełnosprawnych i blind footballu.

Rola PZPN i ministerstwa

Właścicielem programu jest Ministerstwo Sportu i Turystyki. Wiosną 2022 roku wybrało ono PZPN na realizatora na lata 2022–2024 po konkursie ofert, a związek zapowiedział, że cele to dialog ze środowiskiem kibiców, rozwiązywanie konfliktów między klubami a kibicami, przeciwdziałanie przemocy i dyskryminacji oraz wsparcie działalności społecznej stowarzyszeń kibiców. Wiosną 2022 roku ośrodków było osiemnaście.

PZPN podaje, że łączne finansowanie programu w 2022 roku wyniosło prawie 3,9 miliona złotych. Samorządy wyłożyły ponad 1,6 miliona, ministerstwo około 1,8 miliona, a PZPN ponad 437 tysięcy na koordynację. W podsumowaniu za 2023 rok związek wymienia tysiąc wzmianek w mediach, 230 organizacji partnerskich, 120 lokalnych wydarzeń sportowych, ponad czterysta warsztatów i ponad osiemdziesiąt inicjatyw charytatywnych.

Związek przytacza też słowa brytyjskiego eksperta od dialogu Kevina Milesa, że kibice nie są problemem, lecz częścią rozwiązania. To zdanie streszcza przyjętą logikę: zamiast wyłącznie egzekwować przepisy, program buduje kontakt z ludźmi, którzy stoją w sektorach. Prawną stronę relacji z kibicami opisuje tekst o zakazie stadionowym, a program opisuje ją od strony dialogu.

Dariusz Łapiński i koordynacja centralna

Dr Dariusz Łapiński prowadził projekt Kibice Razem przez pierwsze cztery lata, jak pisało w styczniu 2013 roku Stadiony.net. Wtedy został krajowym koordynatorem ds. współpracy z kibicami w PZPN i miał wdrażać w Polsce system oficerów łącznikowych z kibicami. Zakładano, że każdy klub Ekstraklasy i pierwszej ligi wyznaczy koordynatora, łącznika między zarządem klubu a kibicami.

Na konferencji „Modern futbol a świat kibiców” 22 maja 2019 roku Łapiński wystąpił razem z Michaelem Gabrielem z Koordinationsstelle Fanprojekte. Temat brzmiał: „Aktywność społeczna kibiców piłkarskich w Niemczech i Polsce na przykładzie programów Kibice Razem i Fanprojekte”. Był to ósmy referat dnia, o 12:45, a program całej edycji opisuje strona dziewiątej edycji konferencji.

Wrocław, Śląsk i konferencja

Ośrodek we Wrocławiu należy do dwóch pierwszych, które powstały w ramach pilotażu. Dziś Kibice Razem Śląsk Wrocław jest jednym z dziewiętnastu ośrodków, a koordynuje go Jakub Kurowski. Ten sam ośrodek jest, razem z Dolnośląską Szkołą Wyższą, organizatorem konferencji, o czym piszemy szerzej na stronie o organizatorach całego wydarzenia w kolejnych latach.

Konferencja była bezpłatna dla prelegentów i uczestników dzięki Gminie Wrocław, która współfinansuje projekt Kibice Razem Śląsk Wrocław. Relacja Stadiony.net z 2019 roku podaje, że dziewiąta edycja odbyła się w środę 22 maja w auli DSW przy ulicy Strzegomskiej 55, a wstęp był wolny. Prelegenci mówili po dwadzieścia minut, po każdym wystąpieniu odbywała się dyskusja.

Badanie „Od chuliganów do aktywistów?”

Radosław Kossakowski z Uniwersytetu Gdańskiego uczestniczył we wszystkich pierwszych siedmiu edycjach konferencji, a organizatorzy piszą, że podjął temat oceny społecznej, kulturowej i instytucjonalnej roli programu Kibice Razem. Wynikiem była książka „Od chuliganów do aktywistów? Polscy kibice i zmiana społeczna”, wydana w 2017 roku przez Universitas. Tytuł kończy się znakiem zapytania, a książka szuka odpowiedzi w badaniach polskich kibiców.

Książkę Kossakowskiego warto czytać obok ustaleń o typologiach kibiców i podziałach w środowisku. Środowisko hoolifanów opisujemy w tekście o hoolifanach i chuliganach, gdzie widać, jaką różnicę robi zmiana perspektywy z ochrony porządku na współpracę. Wnioski książki warto porównać z komunikatami instytucji, bo pochodzą z innego rodzaju źródła: z badań, nie z sprawozdań.

Porównanie z Fanprojekte

Według PZPN polski projekt czerpał z niemieckiego wzoru Fanprojekte, ale nie skopiował go. W Niemczech, według strony Koordinationsstelle Fanprojekte, fanprojekty są profesjonalnymi placówkami pomocy młodzieży, nie organizacjami kibiców, a według DFL są strukturalnie niezależne od klubów. Kibice Razem to program ministerialny, w którym lokalne ośrodki prowadzą organizacje pozarządowe, wybierane przez samorządy.

Oba systemy łączą dialog i praca w środowisku, a różni je podstawa prawna i sposób finansowania. Szczegóły niemieckiego modelu, od Bremy z 1981 roku po dzisiejsze siedemdziesiąt jeden projektów, znajdziesz w tekście o Fanprojekte w Niemczech. Czy któryś z modeli zmniejszył liczbę incydentów, tego żadne z użytych tu źródeł nie rozstrzyga.