Program konferencji Modern futbol a świat kibiców: referaty i edycje

Rejestracja uczestników ruszyła 22 maja 2019 r. o 8.15, a ostatni referat skończył się tuż przed 16.15, gdy w auli Dolnośląskiej Szkoły Wyższej przy ul. Strzegomskiej 55 zamykano dziewiątą edycję. Program konferencji Modern futbol a świat kibiców z tego dnia liczył czternaście wystąpień. Poniżej masz go w całości, z komentarzem.

Stadiony.net policzyło, że sesje trwały prawie dziewięć godzin. To długi dzień jak na wydarzenie ze wstępem bez opłat, a jednak sala nie miała lekkiej pracy, bo program nie zostawiał miejsca na wypełniacze. Wszystkie referaty dotyczyły innych fragmentów tej samej układanki: kto siedzi na trybunie, kto o nim decyduje i kto na nim zarabia.

Jak zbudowany jest program konferencji naukowej

Program konferencji naukowej z tego cyklu opiera się na prostym rytmie. Rano rejestracja, potem krótkie otwarcie i powitanie gości, następnie seria referatów po dwadzieścia minut, z których każdy kończy się pytaniami z sali. Organizatorzy pilnują czasu do minuty, dlatego tabela godzin z 2019 r. wygląda jak rozkład jazdy, a nie jak lista życzeń.

Taki program konferencji naukowej ma swoje uzasadnienie. Dwadzieścia minut wystarcza, żeby przedstawić tezę i jedno badanie, ale nie pozwala na wykład ze wstępem o historii piłki. Dyskusja po każdym referacie zmusza prelegentów do obrony wniosków od razu, zanim wyjdą z sali. Na konferencji, na której obok siebie siedzą naukowcy i kibice, to filtr skuteczniejszy niż recenzja.

Szeroka publiczność była zamiarem od pierwszej edycji, w 2011 r., gdy modern futbol był w Polsce tematem prawie bez badaczy. Adresatami byli kibice, naukowcy, praktycy futbolu i media. Dlatego po referacie socjologa może zabrać głos prawnik lub człowiek z klubu, a kolejność sesji wynika z logiki jednego dnia: od pytania, kim jest kibic, do pytania, ile jest wart.

Jak czytać program konferencji Modern futbol a świat kibiców w wersji tabelarycznej? Rano rządzą nauki o kulturze i historia, w południe prawo i organizacje, po obiedzie rynek i technologia, a na końcu kultura popularna i sport osób niewidzących. Ta kolejność nie jest przypadkowa: słuchacz wchodzi od pytania o tożsamość, a wychodzi z wiedzą, jak zamienia się ona w produkt.

Ważny jest też brak sesji równoległych. W 2019 r. wszyscy słuchali tych samych czternastu wystąpień, co w konferencji naukowej bywa rzadkością i wymaga od prelegentów wyjścia poza swój wąski temat. Równoległe panele pojawiły się wcześniej, przy dwudniowych edycjach organizowanych razem z uczelnią, gdy drugi dzień odbywał się w budynku DSW.

Modern futbol na jednej sali: pełny program z 2019 roku

Poniższa tabela odtwarza program konferencji z 22 maja 2019 r., z godzinami rozpoczęcia, prelegentami wraz z afiliacją i tytułami referatów. Każde wystąpienie trwało dwadzieścia minut plus dyskusja, co daje trzydzieści minut w rozkładzie. Zwróć uwagę na skład listy: obok uczelni z Gdańska, Torunia, Poznania, Warszawy i Wrocławia są Wiedeń, Münster, Sejm, PZPN i dwie firmy badawczo-marketingowe.

Referaty o typologii, polityce i NRD

Sesję otworzyli Radosław Kossakowski i Dominik Antonowicz, opierając się na blisko 4300 ankietach kibiców największych polskich klubów, jak podało Stadiony.net. Zaproponowali kategorie, które dziś powtarza się częściej niż stare podziały: ortodoks, lojalista, aktywista, kibic towarzyski i hedonista. Ten podział opisuje szerzej tekst o typologii kibiców, a sam referat otwierał program nie bez powodu: definiował, o kim reszta dnia mówi.

Potem program przeniósł się do Wiednia. Georg Spitaler prowadził słuchaczy przez historię relacji kibiców z polityką, a Rudolf Muellner opowiedział o Austrii Wiedeń w latach 1938–1945 i o tym, jak klub do dziś układa sobie pamięć o żydowskich korzeniach. Dwa referaty z jednego uniwersytetu, ale z zupełnie różnych stron: jeden szeroki, drugi biograficzny.

Trzeci wątek to NRD. Dariusz Wojtaszyn pokazał kibiców pod kontrolą państwa, łącznie z inwigilacją wyjazdowych grup przez służbę bezpieczeństwa. Kai Reinhard z Münster zajął się piosenkami, w tym nagraniem hymnu Unionu Berlin zrobionym wbrew zakazowi. Szczegółowo opisuje to strona o kibicach w NRD i bloku wschodnim, do której warto zajrzeć po tabeli.

Przemysław Nosal zamknął ten blok przeglądem ponad trzystu publikacji o kibicach i polityce w państwach dawnego bloku wschodniego. Wniosek z całej sesji jest prosty: polityka na trybunach nie jest polską osobliwością i nie zaczyna się wraz z nowoczesnymi stadionami. Więcej o współczesnych zależnościach znajdziesz w tekście o kibicach a polityce.

Referaty o prawie, hoolifanach i programach społecznych

Mateusz Grodecki stawiał pytanie, czy skończyła się era hoolifana, czyli kibica akceptującego przemoc. Według relacji z konferencji chuligan przestaje być postrzegany jako rycerz broniący barw klubu, a spadek solidarności w środowisku jest zmianą widoczną dla badaczy. To ocena odważna, bo łatwo ją podważyć jednym głośnym incydentem na trybunie czy meczem podwyższonego ryzyka.

Osobny fragment programu poświęcono organizacjom. Michael Gabriel z niemieckiej Koordinationsstelle Fanprojekte i Dariusz Łapiński z PZPN zestawili niemieckie Fanprojekte z polskim programem Kibice Razem. Z relacji wynika, że liczba ośrodków wsparcia kibiców w Polsce urosła z czterech w czasie Euro 2012 do niemal dwudziestu w 2019 r. Zajrzyj do materiału o programie Kibice Razem.

Najbardziej prawniczy był referat Jakuba Majewskiego z Kancelarii Sejmu. Dotyczył wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie klubowego zakazu stadionowego z 19 czerwca 2018 r. (sygn. K 47/14). Według relacji Majewski zwrócił uwagę na przepisy, które pozwalały klubom nakładać zakazy bez pełnej podstawy prawnej i realnej ścieżki odwoławczej. Ten wątek rozwija strona o klubowym zakazie stadionowym.

Referaty o pieniądzach, reklamie i technologii

Po południu program zmienił rejestr. Piotr Matecki z firmy SportWin mówił o zachowaniach konsumenckich w futbolu, a relacja odnotowuje wątek kontrowersji wokół zmian marki. Jarosław Kończak z Uniwersytetu Warszawskiego pokazał, że kibic coraz częściej występuje w reklamach jako bohater, a nie tło. Tę stronę zagadnienia opisano w tekście o zachowaniach konsumenckich kibiców.

Adam Pawlukiewicz z Pentagon Research przedstawił referat o mapach ciepła ekspozycji stadionowych i o wykorzystaniu technologii do budowania wartości sportu jako produktu marketingowego. Relacja prasowa podaje tylko tyle, więc o samej metodzie pomiaru nie da się tu pisać dokładniej. Wątek łączy się z tekstami o sponsoringu i technologiach na stadionie.

Ten fragment programu dobrze pokazuje, po co w jednej sali siedzą socjolog i marketingowiec. Bez badań o tożsamości kibica reklama na bandzie jest tylko kolorową plamą, a bez danych o ekspozycji trudno przełożyć tę tożsamość na umowę sponsorską. Wątek rozwija tekst o marketingu sportowym w piłce nożnej, a sponsoringu dotyczy osobna strona o sponsoringu sportowym.

Retro-fantazje i blind football

Jacek Drozda wziął na warsztat serial dokumentalny „Sunderland ’Til I Die” i zapytał, jak w nim funkcjonuje nostalgia za lokalnością. Dla programu to zwrot w stronę kultury popularnej: futbol nie jest tu tylko rozgrywką, lecz opowieścią sprzedawaną kibicom razem z szalikiem i biletem. Retro znaczy w tym ujęciu towar, a nie wspomnienie, i to rozróżnienie wraca w dyskusjach o komercjalizacji.

Na koniec wystąpił Lubomir Prask, który reprezentował sekcję blind football Śląska Wrocław. Mówił o tym, ile w tej dyscyplinie jest prawd i mitów, oraz o rozszerzaniu oferty sportu dla osób z dysfunkcją wzroku. Relacja Stadiony.net odnotowała jego wystąpienie na końcu listy jako reprezentanta wrocławskiej sekcji. Zobacz także tekst o kibicach niepełnosprawnych.

Jeżeli chcesz z tego programu zrobić listę lektur, zacznij od trzech nazwisk, które wracają w dalszych tekstach: Kossakowski, Antonowicz i Wojtaszyn. Pierwsi dwaj dostarczają ram do rozmowy o kibicach, trzeci pokazuje, jak wyglądała ich kontrola w państwie autorytarnym. Uzupełnieniem jest bibliografia badań nad kibicami, gdzie zebrano pozycje w jednym miejscu.

Edycje przed 2019 rokiem i to, co z nich wynika

Trzeba pamiętać, że program konferencji z 2019 r. to tylko jeden dzień z kilkunastu lat pracy. Na czwartej edycji, 14 listopada 2014 r., w sali konferencyjnej Stadionu Wrocław wysłuchano dwunastu referatów, między innymi o zamykaniu stadionów jako narzędziu walki z chuligaństwem, o derbach i o antysemityzmie w dyskursie kibiców. Pełny wykaz znajdziesz na stronie wszystkich edycji.

Szósta edycja, 18 i 19 maja 2016 r., odbyła się na Stadionie Wrocław oraz w Centrum Konferencyjnym Dolnośląskiej Szkoły Wyższej. Ósma, 6 i 7 czerwca 2018 r., przyniosła wątki mundialowe, rosyjski ruch kibicowski i udział kobiet w futbolu, a także studia przypadku Unionu Berlin i łódzkiego Widzewa. Wszystkie te dni były bezpłatne dla uczestników.

Szósta edycja przyniosła według wydawcy tomu pokonferencyjnego trzydzieści wystąpień naukowców z głównych ośrodków akademickich w Polsce, między innymi o derbach, wpływie polityki na kulturę kibicowską, groundhoppingu, stadionach jako przestrzeni publicznej i komercjalizacji piłki. Ósma zapowiadała mundial w Rosji, a wśród prelegentów byli Antoni Piechniczek i Władysław Żmuda oraz Thomas Dudek z niemieckiego „Zeit”.

Zestawiając te trzy programy, czyli kolejne edycje z 2014, 2016 i 2018 r., widać, że stałe rdzenie to tożsamość kibiców, prawo, biznes i historia, a zmienne to tematy dnia: mundial w 2018 r., typologia badana na dużej próbie w 2019 r. Kto chce śledzić ewolucję, powinien czytać kolejne edycje po kolei, a książki znajdzie na stronie o publikacjach pokonferencyjnych.

Historię narastania formatu od siedmiu referatów w 2011 r. do dwudniowych programów z równoległymi panelami opisano w tekście o historii konferencji. Sam program dziewiątej edycji ma osobną stronę: IX edycja 2019. Jeśli szukasz odpowiedzi na pytania o prawo, zacznij od hasła zakaz stadionowy, do którego prowadzi referat Majewskiego z tabeli.

Jednego programu nie znajdziesz w żadnej tabeli: tego z 2011 r., z siedmioma referatami i panelem dyskusyjnym. Jego pełna lista prelegentów nie jest dostępna w źródłach, które można sprawdzić w otwartym internecie, dlatego strona o pierwszej edycji opisuje tylko to, co da się potwierdzić, a resztę zostawia otwartą, bez zgadywania.