Kibice niepełnosprawni i blind football w Polsce

Pierwsza edycja konferencji „Modern futbol a świat kibiców”, 20 października 2011 roku w ART Hotelu we Wrocławiu, miała w programie kibiców niepełnosprawnych, obok bezpieczeństwa stadionów i oddolnych inicjatyw kibicowskich. Osiem lat później, 22 maja 2019 roku, ostatni referat dziewiątej edycji poświęcono blind footballowi, czyli piłce nożnej osób niewidomych, dyscyplinie coraz szerzej znanej w Polsce.

Od programu z 2011 roku do referatu z 2019 roku

Wątek osób z niepełnosprawnościami wrócił na konferencji dwukrotnie. W 2011 roku znalazł się w programie obok bezpieczeństwa na stadionach i oddolnych inicjatyw kibicowskich. W 2019 roku ostatni referat dnia, „Blind football – prawdy i mity”, wygłosił Lubomir Prask. Program obu edycji opisano na stronach pierwszej edycji i edycji z 2019 roku.

Ta sekwencja pokazuje pewien tok myślenia. Najpierw pada pytanie, czy niepełnosprawny kibic w ogóle dostanie się na stadion. Potem rośnie pytanie, czy zobaczy mecz i co z niego usłyszy. Wreszcie pojawia się sport, w którym osoba niewidoma jest zawodnikiem, a nie widzem. Każdy z tych etapów ma dziś własne instytucje i programy, które opisujemy dalej.

Co obowiązuje: prawo, UEFA i PZPN

PZPN wskazuje w komunikacie o audiodeskrypcji na ustawę z 19 lipca 2019 roku o zapewnianiu dostępności. Według związku obliguje ona instytucje publiczne oraz organizatorów imprez masowych do równego dostępu, także w zakresie komunikacji. Tu opieramy się na opisie PZPN, więc brzmienie przepisów i numer publikatora sprawdź w tekście samej ustawy.

Po stronie europejskiej istotny jest regulamin infrastruktury stadionowej UEFA. W wersji obowiązującej od 1 czerwca 2025 roku zawiera osobny artykuł 24 o obiektach dla niepełnosprawnych widzów. Szczegółowych norm, takich jak liczba miejsc dla wózków, tu nie podajemy. Sprawdź je bezpośrednio w dokumencie UEFA, jeśli piszesz o konkretnym stadionie lub planujesz wyjazd.

PZPN prowadzi też własny program. Klub Bez Barier, uruchomiony w 2024 roku wspólnie z Federacją Kibiców Niepełnosprawnych, obejmuje kluby Ekstraklasy, 1. i 2. Ligi oraz rozgrywek kobiecych. Udział jest dobrowolny, a komisja ocenia infrastrukturę i jakość obsługi na podstawie zgłoszeń, raportów delegatów i doświadczeń przedstawicieli federacji. Prezes Cezary Kulesza zachęca w komunikacie osoby niepełnosprawne do udziału w meczach.

Jak wygląda dostępność na stadionie

Konkretny przykład podaje PGE Narodowy. Na promenadzie dolnej jest tam 111 miejsc dla osób na wózkach inwalidzkich, a brama numer 1 jest dedykowana osobom z niepełnosprawnościami i prowadzi do wind. Przy większych wydarzeniach pracuje koordynator do spraw obsługi, a numery kontaktowe podaje program wydarzenia. Parkingi zewnętrzne są bezpłatne, a posiadacze karty parkują wewnątrz bez opłat.

Ocena całej ligi jest trudniejsza. W komunikacie Legii Warszawa o akcji „Stadiony bez barier” przytoczono wyniki oceny dostępności w sezonie 2025/26: Ekstraklasa uzyskała 4,72 na 6 punktów, 1. Liga 4,49, a 2. Liga 4,22. Akcja działa w ramach ministerialnego programu Kibice Razem, a bierze w niej udział Federacja Kibiców Niepełnosprawnych.

Prezes federacji Michał Fitas ujmuje kryterium prosto: najlepszy test dostępności to taki, w którym kibic nie musi o niej myśleć. Ta miara wykracza poza windę i miejsce dla wózka. Obejmuje drogę od wejścia po toalety, obsługę, informację i audiodeskrypcję. Więcej o samym programie znajdziesz w tekście o programie Kibice Razem.

Audiodeskrypcja na meczach

Według PZPN audiodeskrypcja działa na stadionach Śląska Wrocław, Legii Warszawa, Górnika Zabrze, Arki Gdynia i Lecha Poznań, a także na meczach reprezentacji Polski. Specjalista opisuje na żywo zdarzenia na boisku i wokół niego, a słuchacz odbiera opis przez słuchawki albo aplikację. Potrzebny jest podstawowy sprzęt i przeszkolony komentator, więc inwestycja jest stosunkowo niewielka.

Partnerami tej usługi są PZPN, Federacja Kibiców Niepełnosprawnych i Fundacja Katarynka, która szkoli osoby opisujące sport. Związek podaje, że w ostatnim roku szkolenia ukończyło trzydzieści osób. Paweł Parus z zarządu federacji mówi, że bez audiodeskrypcji na stadionach nie da się zapewnić pełnego dostępu osobom o specjalnych potrzebach, i wskazuje, że trzeba ją rozszerzać na kolejne kluby.

Na PGE Narodowym usługa jest bezpłatna i działa na wybranych imprezach przez radio przenośne, na wskazanej częstotliwości. Sprawdź program wydarzenia albo stronę stadionu, bo dostępność zależy od konkretnego meczu. To dobry sprawdzian, czy klub traktuje temat poważnie: czy informuje o audiodeskrypcji przed meczem, a nie dopiero na miejscu, gdy kibic stoi już przy bramce.

Blind football: zasady i rys historyczny

Blind football, czyli piłka nożna osób niewidomych, jest piątką z zaciemnionymi opaskami. Międzynarodowa Federacja Sportu Niewidomych, IBSA, prowadzi tę dyscyplinę, a debiutowała ona na igrzyskach paralimpijskich w Atenach w 2004 roku. Mecz trwa dwie połowy po dwadzieścia pięć minut, a boisko ma czterdzieści na dwadzieścia metrów i otaczają je specjalne bandy.

Zawodnicy z pola noszą opaski wyrównujące szanse, a klasa B1 obejmuje osoby całkowicie niewidome. Bramkarz widzi i pełni rolę przewodnika, informując o ustawieniu i sytuacji na boisku. Piłka wydaje dźwięk, a ci, którzy zbliżają się do niej, wołają „voy”. Nie obowiązują spalony ani rzuty z autu, a poza boiskiem może stać przewodnik drużyny atakującej.

W Polsce dyscyplina pojawiła się w 2008 roku w Ośrodku dla Niewidomych w Krakowie. Drużyny rozwijały się równolegle we Wrocławiu i Chorzowie, a Lubomir Prask, pierwszy trener reprezentacji, był głównym organizatorem wrocławskim. Reprezentacja rozpoczęła starty międzynarodowe w 2015 roku, zajmując dziewiąte miejsce na mistrzostwach Europy, a w 2023 roku zdobyła brąz Pucharu Interkontynentalnego w Indiach.

Co warto wiedzieć na trybunie

W blind footballu kibice nie dopingują w trakcie gry. Polityka cytuje wprost, że trybuny milczą, bo hałas zagłuszyłby piłkę, której zawodnicy nie widzą. Wśród opisanych trudności były braki w sprzęcie: na wczesnych meczach nie było piłek z grzechotką ani band. To ważna lekcja dla organizatorów imprez, bo pokazuje, że dostępność zaczyna się od wiedzy o potrzebach użytkowników.

Według PZSN Start w Polsce działa obecnie osiem sekcji, a krajowa liga jest drugą co do wielkości w Europie po niemieckiej Bundeslidze. W 2024 roku powołano żeńską reprezentację kraju. Szczegółowego terminarza tu nie podajemy, więc sprawdź stronę PZSN Start albo profil Blind Football Poland, zanim pojedziesz na turniej i zaplanujesz dojazd.

Jeśli interesuje cię szerszy kontekst urządzeń na stadionie, sięgnij do tekstu o technologiach na stadionie i zestawienia stadionów Ekstraklasy. Widać tam, jak dostępność wpisuje się w projektowanie obiektów. Aktualnych wyników programu Klub Bez Barier szukaj w komunikatach PZPN, bo lista klubów z certyfikatem zmienia się z edycji na edycję, co warto sprawdzać.