Technologie na stadionie: bilety, monitoring, VAR i łączność

Według „Rzeczpospolitej” z 20 listopada 2010 roku Extrakarta, wspólny produkt Ekstraklasy, MasterCard i Banku Zachodniego WBK, miała jednocześnie identyfikować kibica i pozwalać płacić zbliżeniowo do 50 złotych bez podpisu i kodu PIN. Ten plastik łączył dwie funkcje, którymi kluby zajmują się dziś osobno: kontrolę wejścia i płatności. Większość technologii na stadionie da się opisać właśnie przez ten podział.

Identyfikacja i bilet

Ustawa z 20 marca 2009 roku wymusiła na klubach identyfikację uczestników meczów, o czym pisze „Rzeczpospolita” przy okazji Extrakarty. Kartę uznano wtedy za wygodny sposób spełnienia tego obowiązku. Rzecznik Ekstraklasy S.A. tłumaczył później, według portalu roosevelta81.pl, że z prawnego punktu widzenia karty nigdy nie były obowiązkowe, bo identyfikację można przeprowadzić także na podstawie dokumentu tożsamości.

Portal wylicza kluby, które zrezygnowały z obowiązkowych kart: Legię, Lechię Gdańsk, Śląsk Wrocław, Górnik Zabrze, Cracovię, Koronę Kielce i Piasta Gliwice. Zastąpiły je sprzedaż internetowa z biletem do wydruku, centralny system identyfikacji Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych z około milionem zarejestrowanych kibiców i weryfikacja dokumentu przy bramce. Tekst pochodzi sprzed sezonu 2015, więc traktuj go jako opis przejścia, nie stan obecny.

Obecny stan widać na stronie sprzedaży biletów Górnika Zabrze. Bilet kupuje się online po założeniu konta kibica albo w punktach stacjonarnych, a formaty to e-bilet SMS-em, Apple Wallet, Google Wallet oraz karta fizyczna lub wirtualna. Kupujący podaje imię, nazwisko i PESEL, cudzoziemiec dane z dokumentu. Klub zaznacza, że każdy uczestnik ma mieć imienną wejściówkę, przepisywalną do dwóch godzin przed meczem.

Prawnych zasad tego systemu nie omawia ta strona: opisuje je tekst o monitoringu i biletach imiennych, a obowiązki klubu jako organizatora wyjaśnia strona o organizatorze imprezy masowej. Tutaj liczy się jedno: bilet imienny to system informatyczny z bazą danych, a nie kawałek papieru, i tak należy go oceniać, także pod kątem tego, kto ma dostęp do zapisanych w nim informacji.

Kamery i stanowisko dowodzenia

Podręcznik licencyjny PZPN na sezon 2026/2027 przewiduje dla klubu kilka wymogów technicznych. Wnioskodawca musi zapewnić system monitoringu wizyjnego, zgodnie z przepisami prawa oraz regulacjami PZPN i Ekstraklasy, umieszczony w stanowisku dowodzenia albo w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Musi też prowadzić identyfikację osób uczestniczących w imprezie masowej, na zasadach określonych w tych samych przepisach.

Stanowisko dowodzenia jest w podręczniku osobnym kryterium. Ma zapewniać widok na wnętrze stadionu i odsłuch trybun, być niedostępne dla osób postronnych i pozwalać na pracę co najmniej ośmiu osób, w tym z możliwością łączności ze spikerem i policją. Podręcznik zakłada też, że przez jeden kołowrotek w ciągu godziny przejdzie najwyżej 660 osób, i wymaga liczby bramek dostosowanej do tego wskaźnika.

Kamery i kołowrotki działają więc razem: jedno pokazuje, co dzieje się na trybunach, drugie decyduje, kto na nie wchodzi. Oba wymogi podręcznik zalicza do kryteriów obowiązkowych, oznaczonych literą A: klub, który ich nie spełni, nie dostanie licencji. Ważniejsze od urządzeń są procedury wokół nich, a tych podręcznik nie opisuje w warstwie technicznej, więc tu nie ma o nich żadnych ustaleń.

Mapy ciepła ze stadionu

W programie dziewiątej edycji konferencji „Modern futbol a świat kibiców”, 22 maja 2019 roku, Adam Pawlukiewicz z Pentagon Research przedstawił referat „Mapy ciepła ekspozycji stadionowych – wykorzystanie technologii w budowaniu wartości sportu jako produktu marketingowego”. Wystąpienie trwało 20 minut, a po każdym referacie w programie zaplanowano dyskusję. Prelegent reprezentował firmę Pentagon Research, a temat dotyczył sportu jako produktu marketingowego.

Tytuł referatu sugeruje cel: pokazać, które miejsca stadionu są najczęściej w polu widzenia widzów i kamer, a więc ile warta jest ekspozycja reklamy. Treści wystąpienia nie udało się znaleźć w źródłach, więc nie ma tu liczb ani wniosków z niego. Więcej o tym, jak dane wchodzą do sponsoringu, znajdziesz w tekście o analityce danych w piłce nożnej.

Pełny program tamtej edycji, z godzinami i prelegentami, opisuje strona o edycji z 2019 roku. Referat Pawlukiewicza jest w nim jedynym, który dotyczy pomiaru ekspozycji za pomocą technologii, i wyłącznie z tego powodu trafił na tę stronę. Nie wynika z niego, że kluby dziś stosują mapy ciepła do sprzedaży powierzchni reklamowych, i nie warto na jego podstawie budować takiej tezy.

VAR w Ekstraklasie

Wikipedia zapisuje, że sezon 2019/20 był trzecim sezonem Ekstraklasy z systemem VAR. Według tego samego serwisu system może weryfikować cztery rodzaje decyzji: gola lub jego brak, rzut karny lub jego brak, bezpośrednią czerwoną kartkę oraz pomylenie zawodników przy kartce. Polskie Radio 24 wspomina, że prace nad systemem trwają od 2017 roku, a jego rozwój kosztował dotąd około 50 milionów złotych.

Od sezonu 2026/27 mecze obsługuje centralny ośrodek w siedzibie PZPN w Warszawie przy ulicy Bitwy Warszawskiej 1920 r. Wcześniej operatorzy pracowali w wozach ustawianych przy każdym stadionie, teraz siedzą w pomieszczeniach federacji i mogą obsługiwać do pięciu meczów naraz. SatKurier podaje, że system zbudowała Orange Polska we współpracy z Hawk-Eye Innovations, Sony-Nevion i Riedel.

SatKurier podaje dwa nadmiarowe łącza po 10 Gb/s, opóźnienie sygnału rzędu 50 milisekund, sześć stanowisk VAR i serwery w Łazach. Koszty opisano różnie. Polskie Radio 24 podaje razem około 70 milionów złotych: 50 milionów na rozwój od 2017 roku, 10 na samo centrum i koszty partnerskie, a utrzymanie na około 5,5 miliona rocznie; SatKurier wymienia 10 milionów na centrum.

Łączność i płatności

Podręcznik licencyjny PZPN zalicza dostęp do Wi-Fi do kryteriów C, czyli rekomendacji najlepszych praktyk: ich niespełnienie nie prowadzi do odmowy licencji. Wnioskodawca ma zapewnić widzom, co najmniej na trybunie VIP, otwarte Wi-Fi, ale tak, by nie zakłócić zawodów ani produkcji telewizyjnej. Zapisu, że każdy kibic na całym stadionie ma dostać zasięg, w tym kryterium nie ma.

Płatności bezgotówkowe mają w źródłach jedną dobrze opisaną historię: Extrakartę z 2010 roku, z opcją PayPass do 50 złotych i procentem od transakcji na koncie klubu. Nowszych zestawień płatności gastronomicznych i sklepowych na stadionach Ekstraklasy nie znaleziono w źródłach do cytowania, więc o obecnym stanie nie ma tu liczb. Udokumentowana jest tylko płatność online za bilet, przez Przelewy24.