Fanprojekte w Niemczech: historia, KOS i finansowanie

Michael Gabriel z Koordinationsstelle Fanprojekte i dr Dariusz Łapiński z PZPN stanęli w środę 22 maja 2019 roku o 12:45 przed publicznością konferencji w auli DSW we Wrocławiu z jednym wspólnym tematem: aktywność społeczna kibiców w Niemczech i w Polsce. Ten tekst opisuje niemiecką stronę tego referatu, czyli system, który nazywa się Fanprojekte.

Bremen 1981: pierwszy projekt

Według Koordinationsstelle Fanprojekte pierwszy Fanprojekt powstał w Bremie w 1981 roku. Wyrósł z badań nad kibicami prowadzonych na Uniwersytecie w Bremie pod koniec lat siedemdziesiątych, czyli z pracy naukowej, nie z decyzji administracyjnej. To ważny szczegół, bo pokazuje, że model narodził się na styku nauki i pracy z młodzieżą, a dopiero potem został przeniesiony na cały kraj.

Tło opisuje DOSB w tekście z okazji dwudziestolecia koordynacji: Fanprojekte powstawały w okresie brutalnych starć między grupami chuligańskimi i agitacji prawicowych ekstremistów na stadionach. Niemieckie środowisko przyjęło więc wcześnie, że część młodych kibiców trzeba wspierać pedagogicznie, a nie wyłącznie kontrolować. Polski odpowiednik tej dyskusji opisujemy w tekście o hoolifanach i chuliganstwie.

Nationales Konzept Sport und Sicherheit i powstanie KOS

Nationales Konzept Sport und Sicherheit, czyli NKSS, przyjęto w 1992 roku i od tamtej pory jest rewidowany. Według niemieckiej Wikipedii wersję z 2012 roku zatwierdzono 28 października 2011 roku, a jej nowością było rozszerzenie uwagi z tradycyjnych chuliganów na grupy ultras. Dokument nie ogranicza się do pracy socjalnej: dotyczy też bezpieczeństwa stadionów, dojazdów widzów i mediów.

Wdrożenie nadzoruje Nationaler Ausschuss Sport und Sicherheit, w którym zasiadają konferencja ministrów spraw wewnętrznych, ministerstwa federalne, DFB, DFL i koordynatorzy fanprojektów. Koordinationsstelle Fanprojekte założono w 1993 roku bezpośrednio w związku z NKSS. Jak wspomina DOSB, komunikat o powołaniu KOS podpisała ówczesna federalna minister Angela Merkel, co dobrze oddaje polityczną wagę decyzji.

KOS ma siedzibę w Frankfurcie nad Menem i działa przy Deutsche Sportjugend, młodzieżowej organizacji DOSB. Jej zadaniem jest, według strony instytucji, koordynacja i fachowe doradztwo dla fanprojektów w miastach piłkarskich oraz pośredniczenie między praktyką pedagogiczną, polityką, związkami, kulturą młodzieżową i nauką. Od 2010 roku funkcjonuje też znak jakości „Fanprojekt nach dem NKSS”.

Jak pracuje Fanprojekt

Podstawowa zasada brzmi w cytacie z KOS: Fanprojekte nie są organizacjami kibiców dla kibiców, tylko profesjonalnymi placówkami komunalnej pomocy młodzieży. Nie są też instancją bezpieczeństwa ani porządku i nie działają na zlecenie policji, klubów czy związków. Według niemieckiej Wikipedii pracują z młodzieżą w wieku od czternastu do dwudziestu siedmiu lat.

KOS opisuje styl pracy jako szukanie bliskości z kibicami na stadionie, na wyjazdach i w codzienności, na zasadzie dobrowolności, zaufania i zainteresowania życiem młodych ludzi, bez inwigilacji i kontroli. Według Bundesliga-Gruppe fanprojekty są strukturalnie niezależne od klubów i działają w ramach państwowego prawa pomocy dzieciom i młodzieży. To zdanie warto zapamiętać przy porównaniu z Polską.

Ile ich jest i kto płaci

Skala rośnie. Według DOSB liczba scen kibicowskich objętych pracą socjalną wzrosła z dwunastu w 1993 roku do pięćdziesięciu czterech w 2013 roku. W 2018 roku DFL pisała o pięćdziesięciu dziewięciu fanprojektach i sześćdziesięciu sześciu scenach kibicowskich, a dziś KOS mówi o siedemdziesięciu jeden fanprojektach w całych Niemczech, w dziesiątkach miast piłkarskich.

Model finansowania w skrócie: od 2013 roku obowiązuje trójstronny podział, w którym połowę pokrywa sektor publiczny, czyli gmina i kraj związkowy, a połowę piłka, czyli Bundesliga-Gruppe i DFB. Bundesliga-Gruppe podaje, że inwestuje dziś ponad 4,2 miliona euro na sezon. Według KOS od 2026 do 2028 roku maksymalne wsparcie ma wzrosnąć ze 165 do 175 tysięcy euro.

Sama koordynacja ma inny budżet. W 2018 roku DFL podała, że połowę kosztów KOS pokrywa federalne ministerstwo rodziny, po dwadzieścia pięć procent DFL i DFB. Dziś KOS wymienia jako sponsorów ministerstwo, DFB i Bundesligę. Dla niezależności to istotne: państwo, gminy i piłka płacą, ale placówkę prowadzi jednostka pomocy młodzieży, z definicji nie klub.

Referat z 2019 roku i porównanie z Polską

Dziewiąta edycja konferencji „Modern futbol a świat kibiców” odbyła się 22 maja 2019 roku, a wystąpienie Gabriela i Łapińskiego miało tytuł „Aktywność społeczna kibiców piłkarskich w Niemczech i Polsce na przykładzie programów Kibice Razem i Fanprojekte”. W 2013 roku DOSB opisywał Gabriela jako dyrektora KOS. Pełny program dnia znajdziesz na stronie dziewiątej edycji.

Porównanie z Polską opieramy na deklaracjach obu stron, nie na własnej ocenie. PZPN pisał w 2015 roku, że Kibice Razem czerpie z modelu Fanprojekte, i wymieniał ośrodki pilotażowe w Gdańsku i we Wrocławiu. Program jest ministerialny, realizowany przez PZPN, a ośrodki prowadzą organizacje pozarządowe wyłaniane w konkursach miejskich. O programie piszemy w tekście o Kibice Razem.

Różnica formalna jest więc wyraźna: niemieckie fanprojekty są placówkami pomocy młodzieży osadzonymi w prawie i finansowanymi po połowie przez sektor publiczny i piłkę, a polskie centra są elementem programu ministerialnego. Nie ma tu rankingu, bo żadne z użytych źródeł nie porównuje skutków. Wątek NRD, ważny dla niemieckiej historii kibiców, rozwijamy w tekście o kibicach w NRD i bloku wschodnim.

Prawną stronę relacji z kibicami w Polsce opisuje tekst o zakazie stadionowym, a ustawowe ramy organizacji meczów zebrano w materiale o ustawie o bezpieczeństwie imprez masowych. Kto chce zobaczyć, jak niemieckie zasady wyglądają w oryginale, znajdzie je na stronie KOS, w opisie fanprojektów i znaku jakości wprowadzonego w 2010 roku.