Groundhopping: turystyka stadionowa w Polsce i Europie

Założone w 1978 roku angielskie stowarzyszenie The 92 Club skupia ludzi, którzy byli na meczu na każdym z dziewięćdziesięciu dwóch stadionów profesjonalnych lig Anglii. Angielska Wikipedia podaje, że jego założycielem był Gordon Pearce, razem z trzydziestoma siedmioma osobami. Ta organizacja pokazuje, że zbieranie stadionów jest starsze od nazwy hobby, którą dziś znamy.

Definicja i słownik hobby

Wikipedia definiuje groundhopping jako hobby polegające na oglądaniu meczów na jak największej liczbie różnych stadionów albo boisk. Uczestnicy nie związują się z żadnym klubem i traktują to zajęcie jako wolny czas. Słowo składa się z angielskich ground i hopping, a po polsku funkcjonuje jako turystyka stadionowa, co widać zarówno w Wikipedii, jak i w blogach.

Obok groundhoppingu istnieje groundspotting, czyli odwiedzanie stadionów poza dniami meczowymi. Osoba taka fotografuje obiekt, ogląda jego otoczenie i dokumentuje miejsce, choć nie widzi gry. Terminy z tego słownika krążą w środowisku swobodnie, dlatego hasło znajdziesz też w słowniku kibica, gdzie objaśniamy inne określenia, które można usłyszeć na trybunach i w internecie.

Skąd się wziął groundhopping

Źródła nie są zgodne co do początków. Polska Wikipedia pisze, że hobby prawdopodobnie zaczęło się w latach siedemdziesiątych w Anglii. Blog GroundhoppingPolska i serwis Byłeś tam? mówią o Wielkiej Brytanii tamtego dziesięciolecia, gdzie działały Club 92 i szkocki Club 38, a później powstało niemieckie stowarzyszenie groundhopperów, skracane V.d.G.D., co spina te wersje w jedną historię.

Angielska Wikipedia kładzie akcent inaczej: termin miał pojawić się pod koniec lat osiemdziesiątych, najpierw wśród niemieckich kibiców, a potem zyskać popularność w Wielkiej Brytanii, Holandii, Belgii i krajach skandynawskich. Nie musisz wybierać. Praktyka i nazwa mogły powstawać w różnym czasie, a stowarzyszenie z 1978 roku dowodzi, że zbieranie stadionów jest starsze od słowa.

Jak to działa w praktyce

Podstawowa zasada jest prosta i według angielskiej Wikipedii niepisana: hopper musi zobaczyć cały mecz na danym obiekcie. Autor bloga GroundhoppingPolska pokazuje, że kryteria bywają osobiste. Ktoś liczy minimum czterdzieści pięć minut, inny tylko spotkania ligowe i pucharowe, jeszcze inny wyłącznie mecze o stawkę. Wspólne są liczba i różnorodność, od finałów po rozgrywki regionalne.

Hopperzy organizują się w grupach znajomych, na forach i w mediach społecznościowych, a Wikipedia wymienia aplikacje takie jak Futbology, Europlan czy Groundhoppers. Serwis Byłeś tam? dodaje, że początkujący mogą zacząć lokalnie, od meczów niższych lig, gdzie bilety są tanie lub darmowe, i że zachowywanie biletów należy do zasad, których przestrzegają prawdziwi pasjonaci.

Osobny nurt to wyścigi dla zabawy lub akcji charytatywnych. Angielska Wikipedia podaje, że rekord w odwiedzeniu wszystkich dziewięćdziesięciu dwóch stadionów wynosi siedemdziesiąt dwie godziny i ustanowiło go w 2015 roku czterech kibiców Swindon Town. W takiej rywalizacji liczy się czas, a nie wrażenia z pojedynczego meczu, i to odróżnia ją od zwykłego zbierania obiektów.

Co mówią badania

Jedną z prac naukowych o tym zjawisku jest artykuł Johna Connella „Groundhopping: nostalgia, emotion and the small places of football”, opublikowany w czasopiśmie Leisure Studies w 2017 roku. Autor opisuje praktykę, która wyrosła w latach osiemdziesiątych jako brytyjska forma sprzeciwu wobec komercyjnych struktur elitarnego futbolu, łącząc nostalgię, poważny wypoczynek, podróże i kolekcjonowanie.

Z abstraktu wynika też, że większość groundhopperów to mężczyźni w średnim wieku, którzy cenią atmosferę, architekturę, koleżeństwo i poczucie przestrzeni małych obiektów. To wniosek o grupie opisanej w Wielkiej Brytanii, nie o Polsce. Dane o polskich hopperach pochodzą tu wyłącznie z relacji prasowych i blogów, więc nie ma podstaw, by z góry przenosić na nich brytyjski portret.

Interpretacja Connella zbliża groundhopping do wątków, które podejmuje konferencja: dystans wobec komercji, przywiązanie do małych stadionów, lokalność. Pojęcie modern football, od którego wzięła nazwę cała konferencja, opisujemy w tekście o ruchu przeciw nowoczesnemu futbolowi. Hopper nie protestuje, tylko wybiera obiekty, a wybór małych klubów bywa, zdaniem Connella, wyrazem takiego dystansu.

Polska scena

Bankier.pl opisuje polskich pasjonatów. Kacper, dwudziestodwuletni student z Warszawy, obejrzał w 2019 roku sto jeden meczów, Ola z Gdańska w tym samym roku sto osiem, a Maciek, nauczyciel akademicki z Wrocławia, w ciągu roku sto dziewiętnaście meczów w dziewięciu krajach. Jeden z rozmówców mówi, że wynik go nie obchodzi i że pojedzie na drugi koniec Polski na mecz obcych drużyn.

Według tego samego tekstu w niższych ligach, nazywanych żartobliwie kartoflaskami, wstęp bywa bezpłatny, a głównym kosztem jest transport. Radek Rzeźnikiewicz prowadzi kanał YouTube o niższych ligach, a nieformalna grupa na Facebooku liczyła około tysiąca pięciuset osób. Tekst wymienia też Szymona Tomasika z PZPN, który koordynował akcję „sto meczów na stulecie związku” z 2019 roku.

Blog GroundhoppingPolska dokumentuje wizyty na stadionach od Ekstraklasy po ligi regionalne, a także mecze zagraniczne. Bankier podaje również, że pierwsi polscy hopperzy pojawili się w latach dziewięćdziesiątych. Jeśli chcesz sprawdzić, jakie obiekty są w ogóle do zaliczenia w najwyższej klasie rozgrywkowej, zajrzyj do zestawienia stadionów Ekstraklasy, które opisuje obiekty klubów najwyższej ligi.

Etyka i praktyka na polskich stadionach

Hopper jest gościem. To najprostsza reguła, której nie trzeba wywodzić z żadnej ustawy, choć na meczach wysokich lig obowiązują przepisy o bezpieczeństwie imprez masowych i regulamin obiektu. Przeczytaj regulamin stadionu przed wyjazdem i sprawdź, czy sprzedaż biletów na dany mecz jest imienna. Jeśli tak, przygotuj dane potrzebne przy zakupie i wejściu.

Jeśli jedziesz jako neutralny widz na mecz o wysokim napięciu, przeczytaj tekst o kibicach gościach i meczach wyjazdowych i zapytaj klub, gdzie kupisz bilet oraz którą bramą wejdziesz. Źródła użyte w tym tekście nie omawiają relacji hopperów z lokalnymi grupami kibiców, więc nie sposób tu rozstrzygnąć, jak są odbierani na trybunach.

Kilka rad wynika wprost ze źródeł: kupuj bilet, zachowuj go, oglądaj cały mecz, jeśli chcesz go zaliczyć, i licz się z tym, że głównym wydatkiem będzie dojazd, nie wejście. Bankier wylicza jeszcze pamiątki klubowe, jedzenie i materiały do dokumentowania wypraw. Dla mniejszych klubów to pieniądze, które można policzyć na koniec dnia, choć tekst nie podaje sum.

Artykuł Johna Connella ukazał się w Leisure Studies, tom 36, numer 4, na stronach 553–564, pod identyfikatorem DOI 10.1080/02614367.2016.1216578. Wciąż jest najprostszym punktem wejścia dla tych, którzy chcą zajrzeć głębiej w literaturę tematu i sprawdzić, jak badacze widzą kolekcjonowanie stadionów jako praktykę kulturową, a nie tylko zwykłe hobby z biletami w szufladzie.