Against Modern Football: ruch kibiców przeciw komercji

W 2013 roku, w numerze 62(3) „Przeglądu Socjologicznego”, ukazał się artykuł Marcina Gońdy z Uniwersytetu Łódzkiego o ruchu kibicowskim „Against Modern Football” i wielkich imprezach sportowych. Tekst liczy strony od 85 do 106 i łączy dwa wątki, które bywają rozdzielane: sprzeciw kibiców wobec komercjalizacji oraz turniej Euro 2012, zorganizowany w Polsce i na Ukrainie.

Skąd hasło

Serwisy Goal i Vice opisują ruch jako oddolną reakcję na traktowanie kibiców jak konsumentów, a meczu jak produktu. Według obu wyrósł w kontynentalnej Europie tuż po roku 2000. Włoskie transparenty „contro il calcio moderno” i „No al calcio moderno” widywano na stadionach w kilku krajach, a angielskim odpowiednikiem stało się „Love Football, Hate Business”. Jednej organizacji nie ma.

Redaktor fanzinu STAND, Bill Biss, powiedział w rozmowie z Vice, że to raczej odczucie niż spójny ruch. Pierwszy numer pisma ukazał się latem 2012 roku i według Vice tysiąc egzemplarzy szybko się rozszedł. Pismo omawia sprawy ruchu, lecz według Goal nie twierdzi, że go reprezentuje. Vice wymienia wśród celów niższe ceny biletów, sektory stojące i udział kibiców we własności klubów.

Czego dotyczy sprzeciw

Gońda pisze w streszczeniu artykułu o przyczynach i skutkach dryfu piłki nożnej w stronę przemysłu rozrywkowego. Analizuje ich wpływ na praktyki kibicowskie, na lokalne społeczności, z których wywodzą się kluby, i na samą rywalizację sportową. Postulaty zorganizowanych grup kibiców streszcza jako próbę „przywrócenia piłki nożnej zwykłym ludziom”. Więcej o samym procesie znajdziesz w tekście o komercjalizacji futbolu.

Goal wymienia konkretne pola sporu: ceny biletów, koszulki klubowe, godziny meczów i strukturę własności. Niemieccy kibice protestują na przykład przeciw meczom w poniedziałkowe wieczory, argumentując, że o kalendarzu decyduje marketing. Serwis wymienia też postulaty stref stojących i sprzeciw wobec zakazów pirotechniki oraz przypomina niemiecką regułę 50+1 z 1998 roku, która ma chronić interesy kibiców przed prywatnymi inwestorami.

Vice dodaje przykłady decyzji, które kibice odebrali jako skrajne. Właściciel Cardiff City zmienił w 2012 roku barwy klubu z niebieskich na czerwone, a w styczniu 2017 roku niebieskie wróciły. Przejęcie Manchesteru United przez Glazerów obciążyło według Vice klub długiem sięgającym ponad miliarda dolarów. Skarga dotyczy więc nie tylko cen, ale też tego, kto decyduje o klubie i jego barwach.

Kibice, którzy zbudowali własny klub

Według Goal oba głośne przykłady oddolnej odpowiedzi pochodzą z Anglii. W 2002 roku kibice założyli AFC Wimbledon po sprzeciwie wobec przeniesienia pierwotnego klubu, a w 2005 roku FC United of Manchester po przejęciu Manchesteru United przez Glazerów. Klub deklaruje, że stawia kibiców w centrum wszystkiego, co robi. Vice odnotowuje, że fundusz kibiców kupił Portsmouth w kwietniu 2013 roku.

Goal zaznacza, że kibice postulują modele z własnością kibicowską i demokratycznymi strukturami klubów. W Polsce podobne zjawisko opisuje Kossakowski w ostatnim rozdziale książki z 2022 roku. Przedstawia cztery przypadki, w których kapitał społeczny kibiców posłużył do ratowania i odbudowy klubów piłkarskich. Nazwy tych klubów autor podaje w samej książce, a spis treści zapowiada osobny podrozdział o kibicach i ratowaniu klubów.

Polska stadionowa: Euro 2012 i tożsamość oporu

Gońda zestawia europejski ruch z polskim kontekstem Euro 2012, pierwszej wielkiej imprezy sportowej zorganizowanej w Polsce i na Ukrainie. Kossakowski opisuje w książce z 2022 roku, jak w pierwszej dekadzie XXI wieku polskie władze wprowadziły restrykcyjne prawo związane z turniejem i modernizacją kraju, a kibice odpowiedzieli tożsamością oporu. Ramy prawne opisuje tekst o ustawie o bezpieczeństwie imprez masowych.

Karol Gac dodaje z perspektywy politologa, że nowelizacja ustawy z 2009 roku doprowadziła do swoistej wojny środowiska kibicowskiego z rządem, a powszechnie stosowany zakaz stadionowy utrudnił funkcjonowanie wielu grup. Kossakowski, Antonowicz i Szlendak opisują kibiców, których badali, jako charakteryzujących się postawą sprzeciwu, wyrażoną właśnie w sformułowaniu Against Modern Football. Protestowali przeciwko restrykcjom na trybunach i zawłaszczaniu sportu przez wielkie korporacje.

Kossakowski wskazuje w artykule o polityce tożsamości, że radykalni kibice chcą jednocześnie odpalać pirotechnikę i stać podczas meczu, czyli robić to, co na stadionach jest niedozwolone, a z drugiej strony mieć wpływ na sytuację w klubie. Przykładem jest hasło „Lechia to my”. Do finansowej strony klubów wraca tekst o stadionie jako biznesie.

Z konferencji we Wrocławiu

Sam termin „modern football” stał się jednym z pojęć konferencji. Pierwszy referat pierwszej edycji, wygłoszony 20 października 2011 roku przez dr. Sławomira Szymańskiego z DSW, nosił tytuł „Modern Football. Próba definicji zjawiska”. To samo pojęcie stoi w tytule całego cyklu: „Modern futbol a świat kibiców”. Program tamtej edycji znajdziesz na stronie pierwszej edycji z 2011 roku.

Osiem lat później, 22 maja 2019 roku, do tej samej dyskusji wracają inne referaty. Dr Jacek Drozda mówił o „post-futbolowych retro-fantazjach” w serialu „Sunderland ’Til I Die”, a Piotr Matecki o specyfice zachowań konsumenckich w piłce nożnej. O tym, jak marketing widzi kibica, mówi tekst o zachowaniach konsumenckich kibiców, a kategorie kibiców z pierwszego referatu opisuje typologia kibiców.

Artykuł Gońdy jest udostępniony w otwartym dostępie na licencji Creative Commons, więc możesz przeczytać jego pełny tekst, zanim uwierzysz któremukolwiek streszczeniu. W bibliografii znajdziesz prace Antonowicza, Kossakowskiego i Szlendaka z lat 2009–2012 oraz raport telewizyjny KantarSport o mistrzostwach świata w RPA z 2010 roku, czyli dane o widowni, na której opiera się część argumentu o rynku.